Header Ads

Νέα

Κάφκα και Μπόρχες ......



                                                                                                  Γράφει ο Κυριάκος Χαλκόπουλος

Τόσο ο Φραντς Κάφκα, όσο και ο Χόρχε Λουίς Μπόρχες, είναι γνωστοί, σημαντικοί λογοτέχνες του 20ου αιώνα. Είναι εύλογο, όταν πρόκειται για τέτοιους συγγραφείς, να προκύπτει από το μεγάλο όγκο της κριτικής για τα έργα τους μια σύντομη και επίμονη περιγραφή (ανεξάρτητα από το αν αντέχει η ίδια σε κριτική από άτομα που διαβάζουν τα έργα) για το συγγραφέα, η οποία συνοψίζει σε λίγες λέξεις – ή και μία μόνο λέξη – τα χαρακτηριστικά του.

Και αν για τον Κάφκα διαβάζει κανείς συχνά πως παρουσιάζει ζοφερά τοπία, και για τον Μπόρχες πως δημιουργεί λαβυρίνθους, μπορούμε εύκολα να πούμε οτι ισχύει και η αντιμετάθεση αυτών των όρων, δηλαδή δεν θα αμφισβητούσε κανείς πως ο Κάφκα δημιουργεί λαβυρίνθους (έστω αφωταγώγητους, ή λιγότερο φωτισμένους από ότι ο Μπόρχες) ή πως ο Μπόρχες έχει κάτι το πολύ ζοφερό.


Αν, λοιπόν, τα παραπάνω ισχύουν, τότε ένα ερώτημα είναι γιατί το πένθος ή ο ζόφος, και ο λαβύρινθος, συνδέονται πιο συχνά στις κριτικές για αυτούς τους συγγραφείς με τη σειρά που παρουσιάστηκε αρχικά, και όχι με εκείνη που προτάθηκε στη συνέχεια. Νομίζω πως αυτό συμβαίνει, επειδή το βάρος πέφτει στις πιο εξωτερικές μορφές των κειμένων τους:

Ο Κάφκα σχεδόν ποτέ δεν θα αφήσει ούτε μια σελίδα να περάσει (μοναδική ίσως εξαίρεση είναι το δεύτερο κεφάλαιο της Αμερικής) χωρίς να παρουσιάσει μια στενάχωρη εικόνα, και ο Μπόρχες (στα κατά κανόνα πολύ μικρότερα κείμενα του) φανερά τοποθετεί τις προτάσεις ως μέρη ενός λεπτού ιστού, που το κέντρο του είναι η μοναδική αιτία που φτάνουν και ως τα ακριανά σημεία οι ιστοί.

Όμως, ξέρουμε από τις σημειώσεις του Κάφκα ότι ο ίδιος δεν δίσταζε να γράψει στενάχωρα πράγματα. Γεμίζει με αυτά τα ημερολόγια του.

Ο Μπόρχες, αντίθετα, σχεδόν σε κανένα κείμενο του δε μιλά για τη δυστυχία, και στα ελάχιστα όπου βλέπουμε μια πρόταση για αυτήν είναι μια πρόταση χωρίς συνέχεια, σαν μια κραυγή που έσβησε μαζί με εκείνον που την έβγαλε.

Είναι αρκετά λογικό κανείς να θεωρήσει πως ένας άνθρωπος, ο οποίος αληθινά νοιώθει μεγάλο πόνο δεν θα σημείωνε διαρκώς για πόνο – ακριβώς επειδή και μόνη η αναφορά σε αυτό θα έκανε ακόμα χειρότερη, ανυπόφορη την δυστυχία του. Άρα μοιάζει πολύ πιο σωστό να χαρακτηρίσει κάποιος τον Μπόρχες ως ένα άτομο που ξεχωρίζει για την ανυπαρξία της αναφοράς των στενάχωρων συναισθημάτων του, και εμφανίζει ένα λαβύρινθο ως κάτι αξιοπρόσεκτο ίσως και για το λόγο πως ο λαβύρινθος δεν είναι στιγματισμένος από τον πόνο (όπως το παιχνίδι ενός παιδιού δεν είναι στιγματισμένο από την δυστυχία που μπορεί να νοιώθει το παιδί), ενώ ο Κάφκα δείχνει να φοβάται περισσότερο να καταγράψει κάποιον συγκεκριμένο λαβύρινθο, να αποφεύγει πάντοτε σταθερές τιμές – ο Μπόρχες έχει σχεδόν παντού αριθμητικές τιμές και γεωμετρικά σχήματα με γνωστές συμμετρίες – και αντίθετα να μην τον ανησυχεί η περιγραφή μιας καταδίωξης, της αδικίας, της σκληρότητας.

 Ίσως, πάντως, να είναι κύριο να σημειωθεί πως οι πρωταγωνιστές – ή ο ένας και μοναδικός πρωταγωνιστής – στο έργο του Κάφκα είναι άτομα με αρκετή δύναμη ως μονάδες, παρόλο που συντρίβονται συχνά από τους άλλους, ενώ οι πρωταγωνιστές – ο πρωταγωνιστής – στο έργο του Μπόρχες έχουν κάποια κοινωνική θέση, μια σχετική ηρεμία, συχνά είναι διανοούμενοι, όμως ως μονάδες, όσον αφορά την αυτοεκτίμηση τους, κανείς επισημαίνει πολλές και βαθιές πληγές.

                                                                                                Επιμέλεια: Χαρά Δελλή
Επεξεργασία εικόνας: Παναγιώτα Γκουτζουρέλα



Δεν υπάρχουν σχόλια

Παρακαλούμε αφήστε το σχόλιο σας :